ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್: ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖ ಅಥವಾ ಮಾತು ಹೇಗೆ ಬದಲಾಗಬಹುದು?

ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲದಲ್ಲಿ ನಿಮಗೆ ತಿಳಿದಿರುವ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಹೇಳಿಕೆ ನೀಡುವ ವಿಡಿಯೋ ಕಾಣುತ್ತದೆ. ಮುಖ ಸರಿಯಾಗಿ ಕಾಣುತ್ತದೆ, ಧ್ವನಿಯೂ ಹೋಲುತ್ತದೆ. ಆದರೂ ಒಂದು ಪ್ರಶ್ನೆ ಉಳಿಯುತ್ತದೆ: ಈ ಮಾತು ಅವರು ಆ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ ನಿಜವಾಗಿಯೂ ಆಡಿದರೇ? ಚಿತ್ರವನ್ನು ಬದಲಿಸುವ ವಿಧಾನಗಳು ನಂಬುವಂತೆ ಕಾಣುವ ದೃಶ್ಯ ರಚಿಸಬಹುದು; ಹಾಗೆಯೇ ನಿಜವಾದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನೂ ತಪ್ಪು ವಿವರಣೆಯೊಂದಿಗೆ ಹಂಚಬಹುದು.

ಒಂದೇ ಹೆಸರಿನಡಿ ಹಲವು ವಿಧಾನಗಳು

ಕೆಲವು ವಿಧಾನಗಳು ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿರುವ ಮುಖವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮುಖದಂತೆ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ. ಕೆಲವು ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಾವಭಾವ ಅಥವಾ ಬಾಯಿ ಚಲನೆಯನ್ನೇ ಬದಲಿಸುತ್ತವೆ; ಇನ್ನೂ ಕೆಲವು ಮಾತಿನ ಧ್ವನಿಯನ್ನು ಹೊಸದಾಗಿ ರಚಿಸುತ್ತವೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಎಂದರೆ ಒಬ್ಬ ನಟನ ಮುಖಕ್ಕೆ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮುಖವನ್ನು ಅಂಟಿಸುವ ಒಂದೇ ಕ್ರಮವಲ್ಲ. ಒಬ್ಬರ ಮುಖವನ್ನು ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಮೇಲೆ ಕೂರಿಸುವುದು (ಫೇಸ್ ಸ್ವಾಪ್ ಅಥವಾ Face Swap) ಹಾಗೂ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖಭಾವ ಮತ್ತು ನಗುವನ್ನೇ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನದಿಂದ ಬದಲಿಸುವುದು (ಫೇಶಿಯಲ್ ರಿಎನ್ಯಾಕ್ಟ್‌ಮೆಂಟ್ ಅಥವಾ Facial Reenactment) ಬೇರೆಬೇರೆ ಕೆಲಸಗಳು ಎಂದು FaceForensics++ ಸಂಶೋಧನೆ ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗಿ ಬೇರ್ಪಡಿಸಿದೆ.

ಮುಖ ಬದಲಾಯಿಸುವ ಒಂದು ಮಾದರಿಯನ್ನು ನೋಡೋಣ. ತಯಾರಿಕೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಹಲವು ಚಿತ್ರಗಳು ಮತ್ತು ಚಲಿಸುವ ಮುಖಗಳ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಕೊಡಲಾಗುತ್ತದೆ. ಯಾವ ಕೋನದಲ್ಲಿ ಮುಖದ ಆಕಾರ ಹೇಗೆ ಕಾಣುತ್ತದೆ ಎಂಬ ಸಂಬಂಧಗಳಿಗೆ ಅದರ ಲೆಕ್ಕಗಳು ಸರಿಹೊಂದುತ್ತವೆ. ನಂತರ ಬದಲಿಸಬೇಕಾದ ವಿಡಿಯೋದ ಚಲನೆ ಮತ್ತು ಬೆಳಕಿಗೆ ಹೊಂದುವ ಹೊಸ ಮುಖದ ಚಿತ್ರಗಳನ್ನು ರಚಿಸಿ ದೃಶ್ಯಗಳಿಗೆ ಸೇರಿಸುತ್ತದೆ. ಫಲವಾಗಿ ವಿಡಿಯೋದ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖ ಬೇರೆ ವ್ಯಕ್ತಿಯದ್ದಂತೆ ಕಾಣಬಹುದು. ಇದು ಒಂದು ವಿಧಾನ ಮಾತ್ರ; ಪ್ರತಿಯೊಂದು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್‌ಗೆ ಈ ಎಲ್ಲ ಒಳಹಂತಗಳು ಬೇಕೆಂದು ಹೇಳಲಾಗುವುದಿಲ್ಲ.

ಧ್ವನಿ ಕೂಡ ಬದಲಾದರೆ ದೃಶ್ಯ ಇನ್ನಷ್ಟು ಗೊಂದಲ ಮೂಡಿಸಬಹುದು. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಮೂಲಕ ಮತ್ತೊಬ್ಬರ ಕಂಠವನ್ನೇ ನಕಲು ಮಾಡುವ ವಿಧಾನ (ಧ್ವನಿ ಕ್ಲೋನಿಂಗ್ ಅಥವಾ Voice Cloning) ಪ್ರತ್ಯೇಕವಾಗಿ ಹೊಸ ಮಾತನ್ನು ಪರಿಚಿತ ಕಂಠದಲ್ಲಿ ರಚಿಸಬಲ್ಲದು; ಮಾತಿಗೆ ತಕ್ಕಂತೆ ತುಟಿಯ ಚಲನೆಯನ್ನು ಹೊಂದಿಸುವ (ಲಿಪ್ ಸಿಂಕ್ ಅಥವಾ Lip-sync) ಮತ್ತೊಂದು ವ್ಯವಸ್ಥೆಯೂ ಇರಬಹುದು. ಇವುಗಳನ್ನು ಒಂದೇ ಉತ್ಪನ್ನದ ಕಡ್ಡಾಯ ಹಂತಗಳೆಂದು ಕಲ್ಪಿಸಬೇಡಿ. ಯಾವುದೇ ಒಂದು ವಿಡಿಯೋ ಯಾವ ವಿಧಾನದಿಂದ ಮಾಡಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿನ ನೋಟದಿಂದ ನಿಖರವಾಗಿ ತಿಳಿಯುವುದು ಕಷ್ಟ.

ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿ ಒಬ್ಬರ ಮುಖ ಮಾತ್ರ ಬದಲಾಗಿದ್ದರೆ ಮೂಲ ದೇಹದ ಚಲನೆ ಹಾಗೆಯೇ ಇರಬಹುದು. ಮುಖಭಾವ ಬದಲಿಸುವ ವಿಧಾನದಲ್ಲಿ ಅದೇ ವ್ಯಕ್ತಿಯ ಮುಖ ಉಳಿದರೂ ನಗು ಅಥವಾ ಮಾತಿನ ಚಲನೆ ಬೇರೆ ಆಗಬಹುದು. ಈ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ತಿಳಿದರೆ ಎಲ್ಲ ಬದಲಾದ ವಿಡಿಯೋಗಳನ್ನು “ಮುಖ ಅಂಟಿಸಿದ್ದು” ಎಂದು ವಿವರಿಸುವ ತಪ್ಪು ತಪ್ಪುತ್ತದೆ. ಚಿತ್ರದಲ್ಲಿ ಕಾಣುವ ಅಂಶ ಯಾವುದು ಬದಲಾಗಿದೆ ಎಂಬುದೇ ವಿಧಾನವನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮೊದಲ ಹೆಜ್ಜೆ.

ದೃಶ್ಯದ ದೋಷ ಅಂತಿಮ ಸಾಕ್ಷಿಯಲ್ಲ

ಮುಖದ ಅಂಚಿನಲ್ಲಿ ಅಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಅಥವಾ ಬಾಯಿಯ ಚಲನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡರೆ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಲು ಕಾರಣ ಸಿಗಬಹುದು. ಆದರೆ ಇಂಥ ದೋಷ ಸಾಮಾನ್ಯ ವಿಡಿಯೋ ಕಂಪ್ರೆಷನ್ (ಕಡತದ ಗಾತ್ರ ಕುಗ್ಗಿಸುವ ಸಂಕೋಚನ ಅಥವಾ Video Compression) ಅಥವಾ ಸಾಮಾನ್ಯ ಸಂಪಾದನೆಯಿಂದಲೂ ಬರಬಹುದು. ದೋಷವೇ ಕಾಣದಿದ್ದರೆ ವಿಡಿಯೋ ನೈಜ ಎಂದು ಸಾಬೀತಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ತಂತ್ರಜ್ಞಾನ ಸಂಸ್ಥೆಗಳು (NIST ಮುಂತಾದವು) ಕೃತಕ ಮಾಧ್ಯಮದ ಪತ್ತೆ ಮತ್ತು ಡಿಜಿಟಲ್ ಹೆಜ್ಜೆಗುರುತಿನ ಮೂಲ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು (ಡಿಜಿಟಲ್ ಪ್ರೊವೆನೆನ್ಸ್ ಅಥವಾ Digital Provenance) ಪ್ರತ್ಯೇಕ ಪರಿಶೀಲನಾ ಮಾರ್ಗಗಳೆಂದು ಚರ್ಚಿಸುತ್ತವೆ; ಕೇವಲ ಕಣ್ಣಿನ ಪರೀಕ್ಷೆಯು ಅಂತಿಮ ತೀರ್ಪು ನೀಡುವುದಿಲ್ಲ.

ಉದಾಹರಣೆಗೆ, ಸಭೆಯ ನಿಜವಾದ ವಿಡಿಯೋವನ್ನು ಕತ್ತರಿಸಿ ಹಳೆಯ ಭಾಗವನ್ನೇ ಹೊಸ ಘಟನೆ ಎಂದು ಹಂಚಬಹುದು. ಇಲ್ಲಿ ಮುಖ ಅಥವಾ ಧ್ವನಿ ಕೃತಕವಾಗಿಲ್ಲದಿದ್ದರೂ ಸುದ್ದಿ ತಪ್ಪಾಗುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ “ಇದು ಎಐಯಿಂದ ಮಾಡಿದುದೇ?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಯ ಜೊತೆಗೆ “ಮೂಲ ವಿಡಿಯೋ ಎಲ್ಲಿದೆ, ಯಾವ ದಿನದ್ದು, ಪೂರ್ಣ ಮಾತೇನು?” ಎಂಬ ಪ್ರಶ್ನೆಗಳೂ ಬೇಕು. ನಂಬುವಂತೆ ಕಾಣುವ ಚಿತ್ರಕ್ಕಿಂತ ಅದರ ಮೂಲ ಹಾಗೂ ಸಂದರ್ಭ ಹೆಚ್ಚು ಹೇಳಬಹುದು.

ಕೆಲವು ಕಡತಗಳು ಸೃಷ್ಟಿಯಾದ ಮತ್ತು ಸಂಪಾದನೆಯಾದ ಹಂತಗಳನ್ನು ದಾಖಲಿಸುವ ಡಿಜಿಟಲ್ ಮಾಹಿತಿ ಪಟ್ಟಿಯನ್ನು (ಮೆಟಾಡೇಟಾ ಅಥವಾ ಕಂಟೆಂಟ್ ಕ್ರೆಡೆನ್ಶಿಯಲ್ಸ್) ಹೊತ್ತು ಬರಬಹುದು. ಅದು ಲಭ್ಯವಿದ್ದರೆ ವಿಡಿಯೋದ ಮೂಲದ ಬಗ್ಗೆ ಒಂದು ಸ್ಪಷ್ಟ ಸುಳಿವು ನೀಡುತ್ತದೆ; ಆದರೆ ದಾಖಲೆ ಇಲ್ಲದಿದ್ದ ತಕ್ಷಣ ವಿಡಿಯೋ ನಕಲಿ ಎಂದಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಸಾಮಾಜಿಕ ಜಾಲತಾಣಗಳಲ್ಲಿ ಮರುಹಂಚಿದಾಗ ಆ ಮಾಹಿತಿ ಅಳಿಸಿಹೋಗುವ ಸಾಧ್ಯತೆಯೂ ಇರುತ್ತದೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ತಾಂತ್ರಿಕ ಗುರುತು, ಮೂಲ ಪ್ರಕಟಣೆ ಮತ್ತು ಸ್ವತಂತ್ರ ಸುದ್ದಿ ವರದಿಗಳನ್ನು ಒಟ್ಟಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು.

ಹಂಚುವ ಮುನ್ನ ಏನು ಪರಿಶೀಲಿಸಬಹುದು?

ಮುಖ್ಯ ಸುದ್ದಿ ಅಥವಾ ಹಣದ ಬೇಡಿಕೆ ಇರುವ ವಿಡಿಯೋ ಬಂದರೆ ಮೊದಲು ಅದರ ಮೊದಲ ಪ್ರಕಟಣೆಯನ್ನು ಹುಡುಕಿ. ಸಂಬಂಧಿತ ವ್ಯಕ್ತಿ ಅಥವಾ ಸಂಸ್ಥೆಯ ನಿಮಗೆ ಮೊದಲೇ ತಿಳಿದಿರುವ ಅಧಿಕೃತ ತಾಣದಲ್ಲಿ ಪೂರ್ಣ ವಿಡಿಯೋ ಅಥವಾ ಹೇಳಿಕೆ ಇದೆಯೇ ನೋಡಿ. ಹಣ ಅಥವಾ ಖಾತೆ ಮಾಹಿತಿ ಕೇಳಿದರೆ ವಿಡಿಯೋದಲ್ಲಿನ ಸಂಖ್ಯೆ ಬಳಸದೆ ನಿಮ್ಮ ಬಳಿ ಉಳಿದಿರುವ ವಿಶ್ವಾಸಾರ್ಹ ಸಂಖ್ಯೆಗೆ ಸಂಪರ್ಕಿಸಿ. ಈ ಕ್ರಮ ವಿಡಿಯೋ ಸಂಪೂರ್ಣವಾಗಿ ನೈಜವಾಗಿ ಕಂಡರೂ ಉಪಯುಕ್ತ.

ಮೂಲ ದೊರಕದಿದ್ದರೆ “ಇದು ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್” ಎಂದು ತಕ್ಷಣ ತೀರ್ಪು ಕೊಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ; “ಈ ಹೇಳಿಕೆ ಇನ್ನೂ ದೃಢಪಟ್ಟಿಲ್ಲ” ಎನ್ನುವುದು ಹೆಚ್ಚು ನಿಖರ. ನಿರ್ದೋಷವಾಗಿ ಬಳಸಿದ ಡಬ್ಬಿಂಗ್ ಅಥವಾ ಸೃಜನಾತ್ಮಕ ಬದಲಾವಣೆ ಕೂಡ ಇರಬಹುದು, ಮೋಸದ ಉದ್ದೇಶವೂ ಇರಬಹುದು. ತಂತ್ರದ ಹೆಸರು ಒಂದೇ ಇದ್ದರೂ ಅದರ ಬಳಕೆ ಮತ್ತು ಪರಿಣಾಮವನ್ನು ಸಂದರ್ಭ ನಿರ್ಧರಿಸುತ್ತದೆ.

ಡೀಪ್‌ಫೇಕ್ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದಿರುವುದರಿಂದ ಪ್ರತಿಯೊಂದು ವಿಡಿಯೋವನ್ನೂ ಅನುಮಾನದಿಂದಲೇ ನೋಡುವ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ. ಚಿತ್ರ, ಮಾತು ಮತ್ತು ಸಂದರ್ಭ ಬೇರೆಬೇರೆ ರೀತಿಯಲ್ಲಿ ಬದಲಾಗಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ನೆನಪಿಟ್ಟರೆ, ಮುಖ್ಯ ಹೇಳಿಕೆಗೆ ಸೂಕ್ತ ಮೂಲವನ್ನು ಹುಡುಕಲು ಯಾವ ಪ್ರಶ್ನೆ ಕೇಳಬೇಕು ಎಂಬುದು ಸ್ಪಷ್ಟವಾಗುತ್ತದೆ.