ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಪಕ್ಷಪಾತ: ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಪ್ರೋಗ್ರಾಂಗಳು ಮನುಷ್ಯರ ಅಸಮಾನತೆಯನ್ನು ಏಕೆ ಹೆಚ್ಚಿಸುತ್ತವೆ?

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗಳು ನಾವು ಭಾವಿಸಿದಷ್ಟು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಇರುವುದಿಲ್ಲವೇಕೆ?

ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಜನರಲ್ಲಿ ಒಂದು ಬಲವಾದ ನಂಬಿಕೆಯಿದೆ: ಮನುಷ್ಯರು ಸ್ವಜನಪಕ್ಷಪಾತ ಅಥವಾ ಲಂಚಕ್ಕೆ ಮರುಳಾಗಬಹುದು, ಆದರೆ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಗಣಿತದ ನಿಯಮಗಳ ಮೇಲೆ ನಡೆಯುವುದರಿಂದ ಅದು ಸದಾ ನ್ಯಾಯಯುತವಾಗಿರುತ್ತದೆ ಎಂದು ಭಾವಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಮಂಜೂರಾತಿ, ಕಾಲೇಜು ಪ್ರವೇಶ ಅಥವಾ ಕಂಪನಿಗಳಲ್ಲಿ ನೌಕರಿ ನೀಡುವ ಕೆಲಸವನ್ನು ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ವಹಿಸಿದರೆ ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಅವಕಾಶ ಸಿಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ವಾಸ್ತವದಲ್ಲಿ ಇದು ಸಂಪೂರ್ಣ ಸತ್ಯವಲ್ಲ. ಗಣಿತದ ಸೂತ್ರಗಳು ನಿಷ್ಪಕ್ಷಪಾತವಾಗಿ ಕಂಡರೂ, ಆ ಸೂತ್ರಗಳಿಗೆ ನಾವು ನೀಡುವ ಕಚ್ಚಾ ಮಾಹಿತಿ ಮಾನವ ಸಮಾಜದ ಹಳೆಯ ಅಸಮಾನತೆಯಿಂದಲೇ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ನಾವು ಮರೆಯಬಾರದು.

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್‌ಗೆ ಸ್ವಂತವಾಗಿ ನ್ಯಾಯ, ಧರ್ಮ ಅಥವಾ ಸಮಾನತೆಯ ಪ್ರಜ್ಞೆ ಇರುವುದಿಲ್ಲ. ಅದು ಕೇವಲ ನಾವು ಅದಕ್ಕೆ ನೀಡುವ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ನೋಡಿ ಕಲಿಯುತ್ತದೆ. ಸಮಾಜದಲ್ಲಿ ಕಳೆದ ಐವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಮನುಷ್ಯರು ತೆಗೆದುಕೊಂಡ ನಿರ್ಧಾರಗಳಲ್ಲಿ ಅಸಮಾನತೆ, ಲಿಂಗಭೇದ ಅಥವಾ ಜಾತೀಯ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳಿದ್ದರೆ, ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಆ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳನ್ನೇ ಯಶಸ್ಸಿನ ಸೂತ್ರವೆಂದು ಪರಿಗಣಿಸುತ್ತದೆ. ಪರಿಣಾಮವಾಗಿ ಅದು ಮನುಷ್ಯರಿಗಿಂತಲೂ ಹೆಚ್ಚು ನಿರ್ದಯವಾಗಿ ಅದೇ ತಾರತಮ್ಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುತ್ತದೆ. ಯಂತ್ರವು ಕೇವಲ ಹಳೆಯ ಯಶಸ್ವಿ ಉದಾಹರಣೆಗಳನ್ನು ಹುಡುಕುವಾಗ, ಇತಿಹಾಸದಲ್ಲಿ ಅವಕಾಶ ವಂಚಿತರಾಗಿದ್ದ ಸಮುದಾಯಗಳನ್ನು ದುರ್ಬಲರೆಂದೇ ತಪ್ಪಾಗಿ ಗ್ರಹಿಸಿ ಹೊರಗಿಡಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುತ್ತದೆ.

ಹಳೆಯ ನೇಮಕಾತಿ ಸಮಿತಿ ಮತ್ತು ಪಕ್ಷಪಾತದ ಕಡತಗಳ ಹೋಲಿಕೆ

ಈ ಗಂಭೀರ ಸಮಸ್ಯೆಯನ್ನು ಅರ್ಥಮಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಒಂದು ಹಳೆಯ ಕಾಲದ ದೊಡ್ಡ ಕಂಪನಿಯ ಉದ್ಯೋಗ ಆಯ್ಕೆ ಸಮಿತಿಯನ್ನು ಊಹಿಸಿಕೊಳ್ಳಿ. ಕಳೆದ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಆ ಸಮಿತಿಯಲ್ಲಿದ್ದ ಹಿರಿಯ ಅಧಿಕಾರಿಗಳು ಕೇವಲ ಗಂಡುಮಕ್ಕಳಿಗೆ ಮತ್ತು ನಗರದ ಪ್ರತಿಷ್ಠಿತ ಕಾಲೇಜುಗಳಲ್ಲಿ ಓದಿದವರಿಗೆ ಮಾತ್ರ ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಹುದ್ದೆಗಳನ್ನು ನೀಡುತ್ತಾ ಬಂದಿದ್ದಾರೆ. ಆ ಹಳೆಯ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಕೆಲವು ಪ್ರಭಾವಿ ಕುಟುಂಬಗಳ ಹಿನ್ನೆಲೆಯ ಜನರ ದಾಖಲೆಗಳು ಮಾತ್ರ ತುಂಬಿರುತ್ತವೆಯೇ ವಿನಃ ಸಾಮಾನ್ಯ ದುಡಿಮೆಗಾರರ ಹೆಸರುಗಳೇ ಇರುವುದಿಲ್ಲ.

ಈಗ ಆ ಕಂಪನಿಯು ಕೆಲಸವನ್ನು ವೇಗಗೊಳಿಸಲು ಒಬ್ಬ ಹೊಸ ಯುವ ಸಹಾಯಕರನ್ನು ನೇಮಿಸುತ್ತದೆ. ಆತನಿಗೆ 'ಹಳೆಯ ಮೂವತ್ತು ವರ್ಷಗಳ ಕಡತಗಳನ್ನು ನೋಡಿ, ಈ ಹಿಂದೆ ಯಾರಿಗೆಲ್ಲ ಕೆಲಸ ಸಿಕ್ಕಿದೆಯೋ ಅವರ ಅರ್ಹತೆಗಳನ್ನು ಅಳತೆಯಾಗಿಟ್ಟುಕೊಂಡು ಹೊಸ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಆರಿಸು' ಎಂದು ಆದೇಶಿಸಲಾಗುತ್ತದೆ. ಆ ಸಹಾಯಕ ಕಡತಗಳನ್ನು ಪರಿಶೀಲಿಸಿ, ಹಳೆಯ ಕಡತಗಳಲ್ಲಿ ಮಹಿಳೆಯರ ಹೆಸರುಗಳು ಇಲ್ಲದಿರುವುದನ್ನು ಗಮನಿಸುತ್ತಾನೆ. ಆತ ತಾನಾಗಿಯೇ, 'ಮ್ಯಾನೇಜರ್ ಹುದ್ದೆಗೆ ಮಹಿಳೆಯರು ಸೂಕ್ತವಲ್ಲವೇನೋ' ಎಂಬ ತಪ್ಪು ತೀರ್ಮಾನಕ್ಕೆ ಬಂದು, ಅತ್ಯಂತ ಪ್ರತಿಭಾವಂತ ಮಹಿಳೆಯರ ಅರ್ಜಿಗಳನ್ನು ಮೊದಲ ಸುತ್ತಿನಲ್ಲೇ ಕಸದ ಬುಟ್ಟಿಗೆ ಎಸೆಯುತ್ತಾನೆ.

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ಆ ಯುವ ಸಹಾಯಕರಂತೆಯೇ ವರ್ತಿಸುತ್ತವೆ. ಅವು ಹಳೆಯ ಇತಿಹಾಸದ ದಾಖಲೆಗಳಲ್ಲಿರುವ ಪೂರ್ವಾಗ್ರಹಗಳನ್ನು ತಟಸ್ಥ ಸತ್ಯವೆಂದು ನಂಬಿ ನಕಲು ಮಾಡುತ್ತವೆ. ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಾನೇ ಸ್ವತಃ ದ್ವೇಷ ಮಾಡುವುದಿಲ್ಲ, ಆದರೆ ಅದು ಕಲಿತ ಡೇಟಾದಲ್ಲಿರುವ ಅನ್ಯಾಯವನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿ ಸಮಾಜದ ದುರ್ಬಲ ವರ್ಗದವರಿಗೆ ಅನ್ಯಾಯವೆಸಗುತ್ತದೆ.

ದೈನಂದಿನ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್ ಪಕ್ಷಪಾತವು ಯಾರ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ?

ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳು ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳುವ ನಿರ್ಧಾರಗಳು ಇಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಬದುಕಿನ ಮೇಲೆ ನೇರ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತಿವೆ: ಇಂದಿನ ದಿನಗಳಲ್ಲಿ ಸಾಲ ಮಂಜೂರಾತಿ, ನೌಕರಿ ಆಯ್ಕೆ ಮತ್ತು ಶಾಲಾ ಪ್ರವೇಶಗಳಲ್ಲೂ ಈ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ಗಳು ಸಾಮಾನ್ಯ ಜನರ ಹಕ್ಕುಗಳನ್ನು ಕಸಿಯದಂತೆ ಎಚ್ಚರ ವಹಿಸಬೇಕಿದೆ.

• ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಮತ್ತು ಕ್ರೆಡಿಟ್ ಕಾರ್ಡ್ ಮಂಜೂರಾತಿ: ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಹಿಂದುಳಿದ ಬಡಾವಣೆಗಳು ಅಥವಾ ಗ್ರಾಮೀಣ ಭಾಗದ ಜನರಿಗೆ ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳನ್ನು ಮುಂದಿಟ್ಟು ಸಾಲ ನೀಡಲು ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಸಾಫ್ಟ್‌ವೇರ್ ನಿರಾಕರಿಸುವುದು.
• ಕಂಪನಿಗಳ ಉದ್ಯೋಗ ನೇಮಕಾತಿ ಪರೀಕ್ಷೆ: ಮಹಿಳೆಯರ ರೆಸ್ಯೂಮ್‌ಗಳಲ್ಲಿ ಹೆರಿಗೆ ರಜೆ ಅಥವಾ ಕೌಟುಂಬಿಕ ವಿರಾಮದ ವಿವರಗಳು ಕಂಡ ತಕ್ಷಣ ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ಅಂಕಗಳನ್ನು ಕಡಿತಗೊಳಿಸಿ ಅವರನ್ನು ತಿರಸ್ಕರಿಸುವುದು.
• ಆಸ್ಪತ್ರೆಗಳಲ್ಲಿ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ಆದ್ಯತೆಯ ನಿರ್ಧಾರ: ರೋಗಿಗಳ ಚಿಕಿತ್ಸಾ ವೆಚ್ಚ ಭರಿಸುವ ಹಿಂದಿನ ಸಾಮರ್ಥ್ಯದ ಆಧಾರದ ಮೇಲೆ ಬಡ ರೋಗಿಗಳಿಗೆ ತುರ್ತು ನಿಗಾ ಘಟಕದ ಹಾಸಿಗೆಗಳನ್ನು ನೀಡದೆ ಅನ್ಯಾಯ ಮಾಡುವುದು.
• ಪೊಲೀಸ್ ಇಲಾಖೆಯ ಮುನ್ಸೂಚನಾ ಕಾವಲು: ಹಳೆಯ ದಾಖಲೆಗಳ ಆಧಾರದಲ್ಲಿ ಕೆಲವು ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಸಮುದಾಯಗಳ ಬಡಾವಣೆಗಳನ್ನು ಮಾತ್ರ ಅಪರಾಧ ಸೂಕ್ಷ್ಮ ಪ್ರದೇಶಗಳೆಂದು ಗುರುತಿಸಿ ನಿರಂತರ ತಪಾಸಣೆಯ ಹೆಸರಿನಲ್ಲಿ ಕಿರುಕುಳ ನೀಡುವುದು.

ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ವ್ಯವಸ್ಥೆಗಳನ್ನು ಪ್ರಶ್ನಿಸಲು ನಾಗರಿಕರು ತಿಳಿಯಬೇಕಾದ ಹಕ್ಕುಗಳು

ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತೀರ್ಮಾನ ನೀಡಿದೆ ಎಂದ ಮಾತ್ರಕ್ಕೆ ಅದು ನ್ಯಾಯಸಮ್ಮತವಾಗಿರಬೇಕಿಲ್ಲ. ಯಾವುದೇ ಅನ್ಯಾಯವಾದಾಗ ಅದನ್ನು ಸರಿಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಹಂತಗಳನ್ನು ಅನುಸರಿಸಿ:

• ತಿರಸ್ಕಾರಕ್ಕೆ ನಿಖರವಾದ ಲಿಖಿತ ಕಾರಣ ಕೇಳಿ: ಬ್ಯಾಂಕ್ ಸಾಲ ಅಥವಾ ನೌಕರಿಯ ಅರ್ಜಿ ತಿರಸ್ಕೃತಗೊಂಡಾಗ, 'ಕಂಪ್ಯೂಟರ್ ತಿರಸ್ಕರಿಸಿದೆ' ಎಂಬ ಉತ್ತರವನ್ನು ಒಪ್ಪದೆ, ಯಾವ ನಿಯಮದಡಿ ತಿರಸ್ಕರಿಸಲಾಗಿದೆ ಎಂದು ಲಿಖಿತ ವಿವರಣೆ ಕೇಳಿ.
• ಮಾನವ ಮರುಪರಿಶೀಲನೆಗೆ ಆಗ್ರಹಿಸಿ: ಯಾವುದೇ ಸ್ವಯಂಚಾಲಿತ ಅಲ್ಗಾರಿದಮ್‌ನ ನಿರ್ಧಾರದ ವಿರುದ್ಧ ಮನುಷ್ಯ ಅಧಿಕಾರಿಯೊಬ್ಬರು ಖುದ್ದಾಗಿ ಪರಿಶೀಲಿಸಬೇಕು ಎಂದು ಮೇಲ್ಮನವಿ ಸಲ್ಲಿಸುವ ಹಕ್ಕು ಪ್ರತಿಯೊಬ್ಬ ಗ್ರಾಹಕನಿಗಿರುತ್ತದೆ.
• ಡೇಟಾ ಪಾರದರ್ಶಕತೆಯ ಬಗ್ಗೆ ಜಾಗೃತಿ ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳಿ: ಸಂಸ್ಥೆಗಳು ತೀರ್ಮಾನ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಯಾವ ಡೇಟಾವನ್ನು ಬಳಸುತ್ತಿವೆ ಮತ್ತು ಅದರಲ್ಲಿ ನಮ್ಮ ಪ್ರಾದೇಶಿಕ ವೈವಿಧ್ಯತೆ ಇದೆಯೇ ಎಂದು ನಾಗರಿಕ ಸಮಾಜ ಪ್ರಶ್ನಿಸಬೇಕು.

ಗಣಿತವು ಶಕ್ತಿಯುತ ಹೌದು, ಆದರೆ ಮಾನವೀಯ ನ್ಯಾಯ ಮತ್ತು ಸಮಾನತೆಯ ಮೌಲ್ಯಗಳು ಎಲ್ಲ ಗಣಿತ ಸೂತ್ರಗಳಿಗಿಂತ ಶ್ರೇಷ್ಠ. ಯಂತ್ರಗಳು ನೀಡುವ ತೀರ್ಪುಗಳನ್ನು ಪರೀಕ್ಷಿಸುವ ವಿವೇಕ ನಮ್ಮಲ್ಲಿದ್ದಾಗ ಮಾತ್ರ ತಂತ್ರಜ್ಞಾನವು ಎಲ್ಲರಿಗೂ ಸಮಾನ ಬದುಕನ್ನು ನೀಡಲು ಸಾಧ್ಯ.